help me @ skallagrigg.net

Afgelopen maandag zond de VPRO de Tegenlicht documentaire Wiki's Waarheid uit, waarin het fenomeen Wikipedia onderzocht wordt.

Het was een uitstekende documentaire, waarin spraakmakende mensen uit het veld aan het woord waren (Tim O'Reilly, Charles Leadbeater, Jimmy Wales, Larry Sanger, Andrew Keen e.a.). De meest verrassende bijdrage vond ik die van Ndesanjo Macha, een man die als eerste in Swahili blogde. Hoe hij de sociale structuren treffend weet te verwoorden door vergelijkingen te maken met Afrikaanse culturen vond ik erg verfrissend.

Centraal in de documentaire staat de discussie over de betrouwbaarheid van de artikelen in Wikipedia. Gebaseerd op het idee dat de massa de wijsheid in pacht heeft, kan iedereen de artikelen in Wikipedia wijzigen. De macht die daarmee een individu krijgt stuit bij een aantal mensen nogal op weerstand, vooral verwoord door Andrew Keen.

De strijd tussen liefhebbers en haters van Web 2.0 (of zoals ik zelf liever zeg: het Sociale Web) draait om een fundamenteel filosofisch begrip: waarheid. Bestaat er een Waarheid of construeren we een waarheid met elkaar? Door de eeuwen heen hebben veel filosofen zich over deze vraag gebogen met verschillende antwoorden als resultaat. Aan de ene kant zijn er filosofen de uitgaan van het bestaan van een Waarheid, aan de andere kant staan filosofen die er vanuit gaan dat over waarheid voortdurend wordt onderhandeld.

De discussie tussen met name Keen en mensen die Wikipedia prijzen om zijn democratische structuren laten eigenlijk deze twee filosofische uitgangspunten zien.

Ik ben afgestudeerd op de communicatietheorie van Habermas. Habermas gaat uit van waarheid met een kleine letter 'w'. We onderhandelen in een discours over wat we voor waar achten. De waarheid blijft gelden tot we een nieuw discours voeren met een andere uitkomst. Waarheid kan dus veranderen met de tijd. Ik voel me gemakkelijk bij deze theorie (of andere theorieën die uitgaan van waarheid als sociaal construct). Veel wetten en theorieën zijn in het verleden opgeschreven op basis van de kennis die we toen hadden. Nu lachen we vaak om wetenschappelijke inzichten uit het begin van de vorige eeuw. Neem bijvoorbeeld het voortschrijdend inzicht in de werking van onze hersenen. Door de kennis over de chemische en elektrische werking van ons brein, kunnen we veel aannames die artsen en psychologen begin 20e eeuw deden over ziektebeelden weerleggen.

Hoe kijk ik dan tegen Wikipedia aan? Grotendeels geloof ik in het zelfreinigend vermogen van de menigte. De argumentatie van Keen, ook in zijn boek The Cult of the Amateur, houd wat mij betreft op geen enkele manier stand. Ik ben daar ook niet de alleen in (lees bijvoorbeeld dit artikel van David Weinberger en de reacties bij Marketingfacts over de documentaire). Sanger daarentegen maakte wel een hele belangrijke opmerking die veel pragmatischer is. Je kunt er niet op vertrouwen dat een Wikipediapagina volledig is in de informatie, daarvoor heb je meerdere bronnen nodig. Gebruik Wikipedia daarom gerust als startpunt voor je zoektocht. Een principe dat ook nog altijd geldt voor journalisten (hoor en wederhoor) en wetenschappers. Evenzo zou ik De Encyclopedie ook nooit als enige bron gebruiken.

Een enkel redactielid van een traditionele encyclopdie heeft de waarheid niet in pacht, die gaat te rade bij de mensen die kundig zijn op een bepaald onderwerp. Het eindresultaat is een stuk tekst dat alle invalshoeken samenvat. Wat Wikipedia doet is het proces van raadplegen bij kenners en kundigen inzichtelijk maken. Bij Wikipedia wordt het onderhandelingsproces publiek gevoerd en niet slechts binnen de muren van de redactiekamer. Macha merkt niet voor niets op tijdens de documentaire dat hij soms het meeste leert van de discussiepagina bij het artikel.

Van de hang naar autoriteit, zoals Keen zich dat voorstelt, gaan mijn tenen krom staan. Macha daarentegen is een man naar mijn hart. Aan het eind van de documentaire legt hij uit dat amateur in de letterlijke zin van het woord betekent liefhebber zijn. Ieder mens heeft zijn eigen liefhebberij en weet daar meer van dan de niet-liefhebber. Het hebben van kennis wordt dan ook verkeerd opgevat als we alleen maar kijken naar diploma's en opleiding.

Tags: informatie informatiestrategie kennis wiki wikipedia